W grudniu 2008 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł w sprawie firmy Magoora, która wiosną 2005 r. wzięła w leasing samochód odpowiadający tzw. wzorowi Lisaka. Na początku mogła odliczać VAT od rat leasingowych i benzyny. W sierpniu 2005 r. straciła jednak prawo odliczania go od paliwa. Po niekorzystnych decyzjach organów podatkowych odwołała się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który z kolei skierował pytanie prejudycjalne do ETS.

Trybunał uznał, że Polska naruszyła tzw. klauzulę stałości. Chodzi o regulacje, zgodnie z którymi nowy kraj członkowski może po wejściu do UE zachować tylko te ograniczenia, które obowiązywały przed akcesją. Tymczasem Polska dwa razy po wejściu do Unii zmieniała przepisy, zawężając prawo do odliczenia VAT dla przedsiębiorców. ETS zakwestionował wyłączenie prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu paliwa do tzw. samochodów z kratką (po 1 maja 2004 r.) oraz tych spełniających wzór Lisaka (po 22 sierpnia 2005 r.). Wyrok dotyczył VAT od paliwa, ale pośrednio odnosi się również do odliczania podatku w razie nabycia czy leasingu samochodów.

Dla kogo zwrot podatku VAT?
O zwrot podatku VAT od zakupionego samochodu z kratką oraz kupionego do niego paliwa mogą ubiegać się przedsiębiorcy, którzy:

• kupili samochód z kratką po 1 maja 2004 r. i nie zdążyli odliczyć podatku z tytułu nabycia;
• wzięli auto z kratką w leasing, nie zarejestrowali przed 1 maja umowy leasingu i nie mogli już odliczyć VAT od rat leasingowych;
• do końca kwietnia 2004 r. odliczali VAT od paliwa, ale z początkiem maja stracili prawo do tego.

Na tych samych zasadach o zwrot VAT mogą się starać przedsiębiorcy, którzy:

• po 22 sierpnia 2005 r. kupili samochód spełniający wzór Lisaka i nie mogli już odzyskać podatku z tytułu nabycia;
• wzięli w leasing samochód zgodny ze wzorem Lisaka i nie zarejestrowali umowy przed 22 sierpnia 2005 r.;
• do 21 sierpnia 2005 r. odliczali VAT od paliwa, ale 22 sierpnia stracili do tego prawo.

ETS stwierdza wprost: należy stosować przepisy, które obowiązywały 30 kwietnia 2004 r. Oznacza to de facto powrót do samochodów z kratką.

Jak odzyskać VAT?
Zwrot podatku VAT od zakupionego samochodu oraz paliwa nie będzie przyznawany automatycznie. Aby odzyskać zapłacony podatek, przedsiębiorca musi zwrócić się do właściwego urzędu skarbowego. Należy złożyć korektę deklaracji wraz z uzasadnieniem. W większości wypadków konieczne może być też dołączenie wniosku o zwrot podatku. Do połowy 2005 r. deklaracje VAT zawierały rubrykę: „kwota podatku od paliw, niepodlegająca odliczeniu”. Dzięki temu, część przedsiębiorców nie będzie musiała sumować VAT z faktur.

Należy pamiętać, że osoby, które chciały ubiegać się o zwrot VAT za 2004 r., miały czas jedynie do końca 2008 r. Mówi o tym art. 86 ust. 13 ustawy o VAT. Jeżeli podatnik nie dokonał obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w odpowiednim terminie, to może obniżyć kwotę podatku należnego przez korektę deklaracji podatkowej za okres, w którym wystąpiło prawo do obniżenia podatku należnego. Nie może to jednak nastąpić później niż w ciągu pięciu lat, licząc od początku roku, w którym wystąpiło prawo do obniżenia podatku należnego. Termin do skorygowania deklaracji za 2004 r. liczy się od początku 2004 r., upłynął więc z końcem 2008 r. Należy pamiętać również o tym, że zgodnie z przepisami podatkowymi, nieodliczony VAT może stanowić koszt uzyskania przychodu w podatkach PIT i CIT. Ministerstwo Finansów przestrzega, że osoby starające się o odzyskanie VAT muszą jednocześnie skorygować za minione okresy deklaracje PIT i CIT oraz dopłacić podatek dochodowy. Doradcy podatkowi wskazują jednak na inne rozwiązanie. Zdaniem wielu ekspertów podatkowych, nie trzeba korygować deklaracji PIT i CIT za minione okresy. Dla osób, które odzyskają VAT, kwota ta będzie stanowiła przychód w podatku dochodowym. Powinny więc odprowadzić od tej kwoty podatek dochodowy za ten rok, w którym odzyskają VAT.

Od jakich samochodów przysługuje zwrot VAT?
Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, według stanu na 30 kwietnia 2004 r., przewidywały pełne odliczenie VAT od samochodów innych niż osobowe o ładowności powyżej 500 kg. W praktyce oznacza to, że w celu odliczenia pełnego VAT od zakupu samochodu i nabycia paliwa wystarczy kupić model z homologacją ciężarową, czyli tzw. auto z kratką.

Niestety, istnieją również pewne niedogodności. Trzeba liczyć się z tym, że samochodem będą mogły podróżować cztery osoby, a nie pięć. Jest to jednak stosunkowo niewielka cena za bardzo istotne oszczędności podatkowe. Wyrok ETS, kwestionujący prawo polskiego fiskusa do wprowadzania po 30 kwietnia 2004 r. dalszych ograniczeń w odliczaniu VAT przy zakupie samochodów, nie wpływa na przepisy o podatku dochodowym dotyczące tych pojazdów. Tu polski ustawodawca nie musi bowiem brać pod uwagę prawa europejskiego, bo nie reguluje ono problematyki zaliczania wydatków do kosztów czy zasad amortyzacji. Przy rozliczaniu PIT i CIT nadal obowiązuje dotychczasowa definicja samochodu osobowego, czyli kryteria są takie same jak w obecnym brzmieniu ustawy o VAT. Z tego wynika, że firma, która kupi samochód typu kombi z homologacją ciężarową dla celów podatku dochodowego, musi traktować go jak auto osobowe. Zatem w tym przypadku nie można zastosować jednorazowej amortyzacji. Przepisy, które jej dotyczą, nie pozwalają bowiem zaliczyć od razu do kosztów wartości samochodów osobowych. Nie będzie także możliwe skrócenie okresu amortyzacji przez zastosowanie degresywnej metody jej naliczania. Z punktu widzenia podatku dochodowego, nadal korzystniej jest kupić samochód typu pikap niż kombi z kratką. Wtedy bowiem jego wartość można od razu zaliczyć do kosztów, korzystając z jednorazowej amortyzacji. W czasie kryzysu gospodarczego nie zawsze jest to jednak istotne. Przyspieszona amortyzacja przynosi bowiem korzyści tylko firmie osiągającej dochód. Gdy ponosi ona stratę, nie ma sensu z niej korzystać, nawet gdy firma ma taką możliwość.

Dużo istotniejsze jest inne ograniczenie zawarte w przepisach o podatku dochodowym. Firma, która kupuje samochód osobowy droższy niż 20 tys. euro, nie zaliczy do kosztów uzyskania przychodów amortyzacji od wartości początkowej auta osobowego przekraczającej tę kwotę. Przepisy nie pozwalają także na zaliczenie do kosztów podatkowych części składki na ubezpieczenie samochodu osobowego liczonej od wartości przekraczającej 20 tys. euro. Wysoki kurs euro powoduje jednak, że i te przepisy nie są tak istotne, jak jeszcze było przed rokiem.

Warto rozpatrzeć również sytuację podatników, którzy planują zakup samochodu używanego. W takim przypadku warto poszukać auta z homologacją ciężarową. Dzięki temu możliwe będzie odliczenie VAT z faktury zakupu oraz rozliczanie tego podatku zawartego w cenie paliwa. Jednocześnie przy nabyciu auta z drugiej ręki nie są już istotne ograniczenia zawarte w przepisach o podatku dochodowym. Cena takiego samochodu nie będzie bowiem przekraczać 20 tys. euro. Ponadto można skrócić okres amortyzacji do dwóch i pół roku ze względu na to, że będzie to używany środek trwały. Warto również pamiętać, że nie jest możliwa z prawnego punktu widzenia sytuacja, w której przedsiębiorca dokonuje zakupu samochodu z homologacją osobową a następnie montuje kratkę i ubiega się o homologację ciężarową. O homologację ciężarową mogą ubiegać się wyłącznie producenci lub importerzy nowych samochodów. W przypadku zakupu samochodu używanego warto więc sprawdzić, czy pierwotnie samochód miał homologację ciężarową. Jeżeli miał taką homologację i został następnie przekształcony w samochód osobowy, wówczas będzie możliwe przywrócenie stanu pierwotnego i odliczenie podatku VAT od takiego samochodu.